रमेश पण्डित ‘तुफान’

नेपाली सुगम संगीतको क्षेत्रमा केही स्रष्टा चर्चाको शिखरमा पुग्छन् भने केही आफ्नो साधना, सिर्जना र समर्पणमार्फत श्रोताको हृदयमा अमिट छाप छोड्छन्। संगीतकार डेनी निरौला यस्तै एक समर्पित स्रष्टा हुन्, जसको परिचय प्रचारको चमकभन्दा धुनको गहिराइमा भेटिन्छ। उनी कम बोल्छन्, तर उनका सिर्जनाले धेरै कुरा बोल्छन्। उनी प्रचारको भीडमा कम देखिन्छन्, तर उनका धुन र संगीत श्रोताको मनमा निरन्तर गुञ्जिरहेका छन्।

तीन सयभन्दा बढी गीतमा संगीत सिर्जना गरिसकेका, विभिन्न राष्ट्रिय तथा संस्थागत पुरस्कार र सम्मान प्राप्त गरेका डेनीले आफ्नो सांगीतिक यात्रालाई केवल व्यावसायिक उपलब्धिमा सीमित राखेका छैनन्। उनका लागि संगीत जीवन जिउने कला, भावना अभिव्यक्त गर्ने माध्यम र आत्मादेखि आत्मासम्म जोड्ने अदृश्य सेतु हो। संगीतलाई शास्त्र, विज्ञान र निरन्तर साधनाको विषयका रूपमा लिने उनी गुणस्तरीय सिर्जनाका लागि अध्ययन, अभ्यास र नवीन सोच अपरिहार्य मान्छन्।

वरिष्ठ गायक दीप श्रेष्ठदेखि रामकृष्ण ढकाल, एम बराल, राजेशपायल राई, उदय–मनिला सोताङ, प्रमोद खरेल, मेलिना राई तथा नयाँ पुस्ताका बालगायक–गायिकासम्मका स्वरमा उनका सिर्जना सुनिन्छन्। अग्रजदेखि नयाँ पुस्तासम्मका कलाकारसँग सहकार्य गर्दै उनले नेपाली सुगम संगीतमा आफ्नो विशिष्ट पहिचान स्थापित गरेका छन्।

वि.सं. २०४४ सालदेखि अनौपचारिक रूपमा सांगीतिक अभ्यास सुरु गरेका डेनीले २०५३ सालदेखि औपचारिक सांगीतिक यात्रा अघि बढाए। २०५५ सालमा रेडियो नेपालबाट स्वर परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि उनको सांगीतिक यात्राले थप गति लियो। राष्ट्रियस्तरका प्रतियोगितामा सफलता प्राप्त गर्दै विभिन्न सम्मानबाट विभूषित भएका उनी आज आफैँ नयाँ प्रतिभालाई प्रोत्साहित गर्ने मञ्च निर्माण गर्न सफल भएका छन्।

स्वर्गीय माता सरस्वती निरौलाको स्मृतिमा स्थापित ‘सरु संगीत घर’ मार्फत उनी नयाँ पुस्तालाई संगीत सिकाउँदै आएका छन्। यस संस्थाले संगीत प्रशिक्षणसँगै ‘सरु संगीत राष्ट्रिय पुरस्कार तथा सम्मान’ प्रदान गर्दै प्रतिभाको पहिचान र प्रोत्साहनमा योगदान पुर्‍याइरहेको छ। वि.सं. २०८३ को सरु संगीत राष्ट्रिय पुरस्कार २५ हजार रुपैयाँसहित वरिष्ठ गायिका मीरा राणालाई तथा विशेष स्रष्टा सम्मान १५ हजार रुपैयाँसहित लोकदोहोरी गायिका कोपिला गौतमलाई प्रदान गरिएको थियो। वि.सं. २०८२ को राष्ट्रिय पुरस्कार लोकगायिका कविता आलेले प्राप्त गरेकी थिइन्।

१. इलामको माटोमा उम्रिएको सांगीतिक सपना

पूर्वी पहाडको सुन्दर जिल्ला इलाम प्रकृति, संस्कृति र लोकलयको अनुपम संगम हो। चियाबारीको हरियाली, पहाडी थुम्काहरू, कुहिरोले ढाकिएका बस्ती, झरनाको कलकल र लोकभाकाको मिठासले इलामलाई विशिष्ट बनाएको छ। यही सांगीतिक र प्राकृतिक परिवेशमा वि.सं. २०३४ साल फागुन ८ गते गायक कोमल निरौलाका ज्येष्ठ सुपुत्रका रूपमा डैनी निरौलाको जन्म भएको थियो।

इलामको नामसालिङमा बितेको बाल्यकाल उनका लागि संगीतको प्रारम्भिक पाठशाला बन्यो। वनपाखामा गुञ्जिने बाँसुरीका धुन, विद्यालयका सांस्कृतिक कार्यक्रम, चाडपर्वका गीत, जात्राका ताल र स्थानीय लोकभाकाले उनको बालमस्तिष्कमा संगीतप्रतिको आकर्षण जगाए।

प्रकृतिसँगको सामीप्य, पारिवारिक वातावरण र बाल्यकालदेखिको सांगीतिक रुचिले उनको जीवनको दिशा निर्धारण गर्‍यो। इलामको माटोमा उम्रिएको त्यही सानो सांगीतिक बीउ समयसँगै हुर्कँदै नेपाली सुगम संगीतको क्षेत्रमा समर्पित सर्जक बन्न पुग्यो।

२. पारिवारिक संस्कार : संगीत यात्राको बलियो जग

डेनी निरौलाको सांगीतिक व्यक्तित्व निर्माणमा उनका आमाबुबाको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ। गायक पिता कोमल निरौलाले उनलाई संगीतको प्रारम्भिक ज्ञान, अनुशासन र साधनाको संस्कार दिए भने माता स्वर्गीय सरस्वती निरौलाले माया, प्रेरणा र भावनात्मक ऊर्जा प्रदान गरिन्।

पिता कोमल निरौला : पहिलो गुरु र प्रेरणास्रोत

कोमल निरौला डेनीका लागि जन्मदाता मात्र होइनन्, संगीतका पहिलो गुरु र जीवनका मार्गदर्शक पनि हुन्। उनले नै डैनीलाई हार्मोनियम समाउन, सुर चिन्न र गायनको अभ्यास गर्न सिकाए।

कोमल निरौलाको शब्द तथा स्वर रहेको ‘अखण्ड शक्ति हौ युवा’ स्वदेशगान वि.सं. २०२६ सालमै रेडियो नेपालमा रेकर्ड भएको थियो। भक्तराज आचार्यले संगीतबद्ध गरेको उक्त गीत विद्यालयस्तरमा मेची अञ्चलबाट छनोट भएको थियो। त्यस्तै, वि.सं. २०४१ सालमा उनको स्वरमा ‘के सानी रहेछौ नानी तिमी’ गीत पनि रेडियो नेपालमा रेकर्ड भएको थियो।

पिताबाट प्राप्त अनुशासन, सकारात्मक सोच र संगीतप्रतिको समर्पणले डैनीलाई निरन्तर अघि बढ्न प्रेरित गर्‍यो। आफ्नो सफलताको जगमा पिताको योगदानलाई उच्च स्थानमा राख्ने उनी हरेक सिर्जनामा पारिवारिक संस्कारको महत्त्व स्वीकार गर्छन्।

स्वर्गीय आमाको सम्झनामा संगीत र सम्मान

माता सरस्वती निरौलाको निधनले डेनीको जीवनमा गहिरो भावनात्मक रिक्तता छोड्यो। तर उनले आमाको सम्झनालाई केवल दुःखमा सीमित राखेनन्। त्यसलाई संगीत, सिर्जना र सामाजिक योगदानसँग जोड्ने प्रयास गरे।

आमाको स्मृतिमा स्थापना गरिएको ‘सरु संगीत घर’ त्यही प्रेम र श्रद्धाको प्रतीक हो। संगीत प्रशिक्षण, पुरस्कार तथा सम्मानका माध्यमबाट उनले आमाको नामलाई नयाँ पुस्ताका प्रतिभासँग जोडिरहेका छन्।

उनका भजन, करुण भावका सिर्जना र भावनात्मक गीतहरूमा पारिवारिक प्रेम, विछोड र संवेदनाका अनुभूति भेटिन्छन्। यसरी संगीत उनका लागि आमाप्रतिको श्रद्धाञ्जली मात्र नभई स्मृतिलाई जीवन्त राख्ने माध्यमसमेत बनेको छ।

तीन पुस्तासम्म फैलिएको सांगीतिक विरासत

निरौला परिवारमा संगीतप्रतिको लगाव एक पुस्तामा सीमित छैन। डैनीका छोराहरू शुभम र सुयोग निरौला गायन तथा संगीतको अध्ययनमा संलग्न छन्। उनका भाइ भीषण निरौला शब्द, संगीत र गायनमा सक्रिय छन्। भीषणकी छोरी मिजासी पनि सानै उमेरदेखि गायनमा रुचि राख्छिन्।

बहिनी झुमा निरौला मिठो स्वरकी धनी हुन्। उनी राजधानीका विभिन्न विद्यालयमा संगीत प्रशिक्षणसमेत प्रदान गर्छिन्। उनका श्रीमान् सबिन भट्टराई पनि शब्द र संगीतका पारखी हुन्। उनीहरूका छोराछोरी पनि गायन तथा संगीतप्रति रुचि राख्छन्। पत्नी सविता नेपालको साथ र सहयोगले डेनीको सांगीतिक यात्रालाई थप सहज बनाएको छ।

यसरी पिता कोमल निरौलादेखि छोराछोरी र नातिनातिनीसम्म फैलिएको सांगीतिक संस्कारले निरौला परिवारमा प्रतिभा, अभ्यास र सिर्जनाको पुस्तान्तरण भइरहेको देखाउँछ।

३. काठमाडौंको यात्रा : सपना, संघर्ष र शास्त्रीय साधना

इलाममा सुरु भएको संगीतप्रतिको तिर्खा मेटाउन डैनी काठमाडौं आइपुगे। आजजस्तो डिजिटल प्रविधि र सहज प्रशिक्षणको सुविधा नभएको समयमा संगीत सिक्नु, स्थापित सर्जकसँग सम्पर्क बढाउनु र आफ्नो सिर्जना श्रोतासम्म पुर्‍याउनु निकै चुनौतीपूर्ण थियो।

संगीतकै सपना बोकेर राजधानी प्रवेश गरेका डेनीले अध्ययन, अभ्यास र सिर्जनालाई प्राथमिकता दिए। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत ललितकला क्याम्पसबाट संगीतमा स्नातक (B.Mus.) अध्ययन गरे। औपचारिक अध्ययनले उनलाई राग, ताल, संगीतको व्याकरण तथा सिर्जनाका प्राविधिक पक्ष बुझ्ने अवसर प्रदान गर्‍यो।

गुरु–शिष्य परम्परा, निरन्तर रियाज र शास्त्रीय अध्ययनले उनको सांगीतिक क्षमतालाई परिष्कृत बनायो। संगीतलाई केवल प्रतिभाका आधारमा होइन, अध्ययन र अनुशासनका माध्यमबाट पनि विकास गर्न सकिन्छ भन्ने मान्यतालाई उनले आफ्नो जीवनमा आत्मसात् गरे।

एनालग युगको कठिन अभ्यास

डेनीले संगीत यात्रा सुरु गर्दाको समय र अहिलेको संगीत उत्पादन प्रणालीबीच ठूलो अन्तर छ। त्यसबेला गीत रेकर्ड गर्न स्टुडियोमा लामो अभ्यास गर्नुपर्थ्यो। वाद्यवादकको समन्वय, स्वरको शुद्धता र तालको मिलानमा विशेष ध्यान दिनुपर्थ्यो। एउटा सानो गल्तीले पनि रेकर्डिङ दोहोर्‍याउनुपर्ने अवस्था आउँथ्यो।

क्यासेटको युगमा गीतलाई श्रोतासम्म पुर्‍याउन रेडियो नेपाल र सीमित एफएम रेडियोहरू महत्त्वपूर्ण माध्यम थिए। अहिलेको जस्तो सामाजिक सञ्जाल, डिजिटल वितरण र घरमै बसेर संगीत उत्पादन गर्न सकिने सुविधा थिएन।

यस्ता चुनौतीबीच पनि डेनीले संगीतप्रतिको लगाव छोडेनन्। बरु संघर्षले उनलाई धुनको गहिराइ, संगीत संयोजन र सिर्जनात्मक अनुशासन बुझ्न थप सहयोग गर्‍यो।

४. एल्बमदेखि कालजयी गीतसम्म : सिर्जनाको फराकिलो संसार

डेनी निरौलाको सांगीतिक यात्रामा विभिन्न भाव, शैली र विषयवस्तु समेटिएका एल्बम तथा गीतहरू महत्त्वपूर्ण छन्। उनका प्रमुख एल्बममा निम्न कृतिहरू उल्लेखनीय छन्।

अञ्जली (२०५९) : उनको पहिलो आधिकारिक सांगीतिक पाइला, जसले संगीतकारका रूपमा पहिचान स्थापित गर्न सहयोग गर्‍यो।

बालकुसुम (२०६१) : बालमनोविज्ञानमा आधारित गीतहरू समेटिएको एल्बम।

सेन्स अफ लभ (२०६५) : प्रेमका विविध आयाम समेटिएको सिर्जना।

फस्ट मुभ (२०६८) : सांगीतिक प्रयोग र सिर्जनात्मक यात्राको अर्को चरण।

हिमालको चन्द्र (२०६८) : संगीतमा विविधता र परिपक्वताको परिचायक एल्बम।

भक्ति सरोवर (२०६९) : भक्ति, अध्यात्म र भावनात्मक श्रद्धाले भरिएको एल्बम।

हीरा : उनको सांगीतिक यात्रामा उल्लेखनीय अर्को सिर्जना।

यी एल्बमले डेनीको सांगीतिक रुचि एउटै विधामा सीमित नरहेको देखाउँछन्। बालगीतदेखि प्रेमगीत, आधुनिक सुगम संगीतदेखि भजनसम्म उनले विविध भाव र विषयवस्तुमा काम गरेका छन्।

श्रोताको मनमा बस्न सफल गीतहरू

डेनीको संगीतमा रहेका गीतहरू विभिन्न गायक–गायिकाका स्वरमार्फत श्रोतासम्म पुगेका छन्। उनका सिर्जनासँग जोडिएका चर्चित गीतमध्ये ‘म जिउँदो लास’, ‘धेरै धेरै लामो कथा’, ‘फूल दिन्छु भन्थ्यौ’, ‘लाली हुँदो रहेछ माया’ र ‘कहिल्यै दिन कहिल्यै रात’ उल्लेखनीय छन्।

उनको संगीत सिर्जनासँग सम्बन्धित अन्य गीतहरूमा ‘लाग्छ तिमी सागर सरी’ (प्रमोद खरेल), ‘बाँचेको थिएँ’ (प्रमोद खरेल), ‘मेरो पनि यौटै मुटु’ (कोमल निरौला), ‘धन्य आमा जन्म दियौ’ (रामकृष्ण ढकाल/लासमित राई), ‘हिजोआज किन सानी’ (रबिन शर्मा), ‘बज्न छाड्यो सारंगी’ (राजेशपायल राई), ‘वारीपारी’ (एम बराल), ‘सबै पीडा भुलेँ मैले’ (जगदीश समाल), ‘बाटाभरिका’ (शिव परियार), ‘अलिकति माया मेरो’ (सिन्धु मल्ल), ‘तिम्रो मेरो’ (अञ्जु पन्त), ‘बितेका दिन बितेका पल’ (अस्मिता अधिकारी), ‘भुली गयौ निष्ठुरी’ (राज सिग्देल), ‘मनले छामेँ’ (उदय–मनिला सोताङ), ‘परदेशको खबर’ (रामकृष्ण ढकाल), ‘फूल दिन्छु भन्थ्यौ’ (विश्व नेपाली), ‘बिरानो रात’ (दीप श्रेष्ठ) र ‘सुसेलीको आवाज’ (राजेशपायल राई/रजिना रिमाल) लगायत छन्।

त्यस्तै, ‘भूकम्पलाई छेक्ने घर’मा प्राश्ना शाक्य, कोपिला गौतम, विश्व नेपाली, डेनी निरौला र बिमल गौतमको स्वर रहेको छ।

यी गीतको सूचीले डेनीको सिर्जनात्मक यात्रा विभिन्न पुस्ताका गायक–गायिकासँग जोडिएको देखाउँछ। तीन सयभन्दा बढी गीतमा संगीत सिर्जना गरिसकेका उनका लागि प्रत्येक गीत फरक अनुभूति, फरक कथा र फरक सांगीतिक प्रयोगको अवसर बनेको छ।

५. दिव्य खालिङसँगको भेट : अस्वीकृतिबाट सहकार्यसम्म

डेनी निरौलाको सांगीतिक यात्रामा एउटा रोचक घटना छ, जसले उनको जीवनमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोल्यो।

वि.सं. २०५५ सालमा नेपाल टेलिभिजनबाट प्रसारण हुने ‘ब्राइटर तिम्रो सुर मेरो गीत’ कार्यक्रममा डेनी सहभागी भएका थिए। प्रतियोगिताका निर्णायकमध्ये संगीतकार दिव्य खालिङ पनि थिए। प्रतियोगितामा डैनी छनोट हुन सकेनन्।

तर टेलिभिजनमा कार्यक्रम हेरेपछि खालिङले अन्य साथीमार्फत डैनीलाई बोलाउन लगाए। त्यसपछि उनले डेनीलाई भने, “डेनी ! अब मसँग काम गर्नुपर्छ।”

त्यसपछिको सहकार्यले डेनीलाई दिव्य खालिङसँग काम गर्ने, अनुभव बटुल्ने र संगीतका विभिन्न पक्ष बुझ्ने अवसर दियो। प्रतियोगितामा छनोट हुन नसकेको घटना नै पछि दीर्घकालीन सांगीतिक सहकार्यको आधार बन्न पुग्यो।

यो प्रसंगले प्रतिभाको यात्रा सधैँ अपेक्षित बाटोबाट मात्र अघि बढ्दैन भन्ने सन्देश दिन्छ। कहिलेकाहीँ एउटा असफलताले नै नयाँ अवसरको ढोका खोलिदिन्छ।

६. पुरस्कार र सम्मान : साधनाको सार्वजनिक पहिचान

डेनी निरौलाले संगीतको क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानका लागि विभिन्न राष्ट्रिय तथा संस्थागत पुरस्कार र सम्मान प्राप्त गरेका छन्। उनका उपलब्धिमध्ये केही उल्लेखनीय पक्ष यस प्रकार छन्।

राष्ट्रिय तथा प्रतियोगितात्मक उपलब्धि

वि.सं. २०५४ र २०५५ मा बाल संगठन तथा रेडियो नेपालको संयुक्त बालगीत प्रतियोगितामा संगीततर्फ प्रथम।

वि.सं. २०५७ मा रेडियो नेपालको अधिराज्यव्यापी आधुनिक गीतसंगीत प्रतियोगितामा संगीततर्फ प्रथम।

वि.सं. २०६४ मा सांस्कृतिक संस्थानद्वारा आयोजित अधिराज्यव्यापी आधुनिक सुगम संगीत प्रतियोगितामा संगीततर्फ प्रथम।

वि.सं. २०५५ मा रेडियो नेपालबाट स्वर परीक्षा उत्तीर्ण।

वि.सं. २०५९ मा संगीतकारतर्फ ‘क’ श्रेणीको प्रमाणपत्र।

वि.सं. २०७५ मा संगीतकारतर्फ विशिष्ट श्रेणीको प्रमाणपत्र तथा गायनतर्फ ‘क’ श्रेणीको प्रमाणपत्र।

राष्ट्रिय तथा संस्थागत सम्मान

नवौँ म्युजिक खबर म्युजिक अवार्ड, संगीतकार आधुनिक विधा (२०२१)।

दोस्रो नेपाल आर्ट कल्चर एन्ड म्युजिक अवार्ड, जुरी अवार्ड (२०२१)।

अनुपम संगीत सम्मान, २०७६।

सांस्कृतिक संस्थान (राष्ट्रिय नाचघर) बाट सम्मान तथा प्रमाणपत्र, २०७६।

संगीत शिला प्रतिष्ठानबाट सम्मान, २०७०।

म्युजिक स्क्वायर ललितकला कलेजबाट सम्मान, २०५७।

नामसालिङ युवा समूहबाट सम्मानपत्र, २०७५।

इलाम कलाकार समाज, गोकर्णेश्वरबाट सम्मानपत्र, २०८१।

नामसालिङ माध्यमिक विद्यालयको हीरक महोत्सवमा सम्मानपत्र, २०८२।

ग्यालेक्सी इङ्गलिस स्कुलबाट सम्मानपत्र, २०८२।

यसका अतिरिक्त, सन् २०१४ मा विश्वकै सबैभन्दा कान्छो चलचित्र निर्देशकले निर्देशन गरेको फिल्ममा संगीत गरेको सन्दर्भमा गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्सबाट प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको विवरण पनि उनको उपलब्धिको सूचीमा उल्लेख छ।

उनका प्रारम्भिक उपलब्धिमा वि.सं. २०४४ साल भदौ ४ गते बालदिवसका अवसरमा आयोजित बालगीत प्रतियोगितामा दोस्रो स्थान, २०५१ मा कर्मचारी मिलन केन्द्र इलामको गायन प्रतियोगितामा प्रोत्साहन पुरस्कार र २०५२ मा जिल्ला शिक्षा कार्यालय इलामको अन्तरमावि गायन प्रतियोगितामा तृतीय स्थान प्राप्त गर्नु पनि पर्छ।

डेनीका लागि पुरस्कार र प्रमाणपत्र उपलब्धिको महत्त्वपूर्ण पक्ष भए पनि श्रोताको मनमा सिर्जनाले बनाएको स्थान अझ ठूलो हो। उनका गीत सुनेर भावुक हुने श्रोता, संगीत सिकेर अघि बढ्ने विद्यार्थी र उनको सिर्जनालाई सम्झिरहने संगीतप्रेमी नै उनका लागि वास्तविक उपलब्धि हुन्।

७. ‘सरु संगीत घर’ : आमाको सम्झनाबाट नयाँ प्रतिभाको पाठशालासम्म

आफूले सिकेको ज्ञान नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्नुपर्छ भन्ने सोचका साथ डेनीले ललितपुरको सानागाउँमा ‘सरु संगीत घर’ स्थापना गरेका हुन्। संस्थाको नाममा स्वर्गीय माता सरस्वती निरौलाप्रतिको स्मृति र सम्मान जोडिएको छ।

यो संस्था संगीत सिक्ने केन्द्र मात्र होइन, नयाँ प्रतिभाको पहिचान, विकास र अभ्यासका लागि स्थापित एउटा सांगीतिक पाठशाला पनि हो। यहाँ बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्मले संगीत सिक्ने अवसर पाएका छन्। गायनका साथै वाद्यवादन र संगीतका विभिन्न विधामा प्रशिक्षण प्रदान गरिन्छ।

प्रशिक्षणबाट गायनसम्मको यात्रा

टिकाथलीका स्थानीय प्रकाश खड्का र सहारा भट्टराई विगत दुई वर्षदेखि सरु संगीत घरमा संगीत अभ्यास गरिरहेका छन्। सुरुमा सामान्य रुचिका साथ प्रशिक्षण लिन आएका उनीहरूले छोटो समयमै गायनमा प्रगति गर्दै गीत रेकर्ड गर्ने अवसरसमेत पाएका छन्। उनीहरूको स्वरमा योगसम्बन्धी दुई गीत र प्रेमसम्बन्धी दुई गीत बजारमा आइसकेका छन्।

त्यस्तै, सिद्धिपुरकी नेवारी भजन गायिका सरस्वती महर्जनले पनि यहाँको प्रशिक्षण सहज र प्रभावकारी रहेको अनुभव सुनाएकी छन्।

यी उदाहरणले संगीत प्रशिक्षणको महत्त्व र नियमित अभ्यासले नयाँ प्रतिभालाई कसरी अघि बढाउन सक्छ भन्ने देखाउँछन्। डेनीका लागि विद्यार्थीलाई संगीत सिकाउनु ज्ञान हस्तान्तरण मात्र होइन, नेपाली संगीतको भविष्य निर्माणमा योगदान पुर्‍याउनु पनि हो।

‘सरु संगीत घर’मार्फत उनी आफ्नी आमाको सम्झनालाई सम्मान गर्दै नयाँ पुस्ताका लागि सिर्जनात्मक अवसर निर्माण गरिरहेका छन्। यही कामले उनलाई संगीतकारका साथै प्रशिक्षक, गुरु र सांगीतिक अभियन्ताका रूपमा पनि चिनाएको छ।

८. बदलिँदो नेपाली संगीत र डैनीको दृष्टिकोण

नेपाली संगीतले समयसँगै विभिन्न चरण पार गरेको छ। नारायणगोपाल, अम्बर गुरुङ, गोपाल योञ्जन र नातिकाजीजस्ता अग्रज स्रष्टाले निर्माण गरेको सांगीतिक विरासतले नेपाली सुगम संगीतलाई बलियो आधार प्रदान गरेको छ। त्यही इतिहासबाट प्रेरणा लिँदै अघि बढेका डैनी नेपाली संगीतको मौलिकता, माधुर्य र भावनात्मक गहिराइलाई महत्त्व दिन्छन्।

उनका विचारमा नेपाली संगीतको वास्तविक शक्ति यहाँका लोकभाका, लयात्मकता, शब्दको ओज र भावनाको स्वाभाविक अभिव्यक्तिमा छ। विदेशी संगीतबाट सिक्न सकिन्छ, आधुनिक प्रविधि प्रयोग गर्न सकिन्छ, तर आफ्नै सांगीतिक पहिचान बिर्सनु हुँदैन।

प्रविधि उपयोगी छ, तर साधनाको विकल्प होइन

विगतमा गीत रेकर्ड गर्न लाग्ने समय र मेहनतको तुलनामा अहिले संगीत निर्माण सहज भएको छ। डिजिटल सफ्टवेयर, आधुनिक रेकर्डिङ उपकरण र अनलाइन वितरणले सर्जकलाई सिर्जना सार्वजनिक गर्न ठूलो अवसर दिएका छन्।

डैनी प्रविधिको विरोध गर्दैनन्। तर प्रविधिलाई साधनाका रूपमा उपयोग गर्नुपर्ने उनको मान्यता छ। प्रविधिले स्वरलाई परिष्कृत गर्न सक्छ, संगीत संयोजन सहज बनाउन सक्छ, तर सिर्जनाको आत्मा, भावनाको गहिराइ र मौलिकताको विकासका लागि कलाकारको अभ्यास र संवेदना अपरिहार्य हुन्छ।

आज संगीतको लोकप्रियता धेरै हदसम्म युट्युबका भ्युज, टिकटकका ट्रेन्ड र सामाजिक सञ्जालको पहुँचसँग जोडिएको छ। यसले नयाँ प्रतिभालाई अवसर दिएको छ, तर दीर्घकालीन सांगीतिक गुणस्तर र सिर्जनाको मूल्याङ्कनमा चुनौती पनि थपेको छ।

यस्तो परिस्थितिमा डेनी निरौला निरन्तर साधना र सिर्जनालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने पक्षमा छन्। उनका लागि लोकप्रियता क्षणिक हुन सक्छ, तर भावनात्मक गहिराइ भएको सिर्जना समयसँगै श्रोताको मनमा रहिरहन्छ।

डिजिटल माध्यममा पनि सक्रिय

डेनी निरौला डिजिटल माध्यमबाट पनि श्रोतासँग जोडिँदै आएका छन्। उनको सांगीतिक गतिविधि ‘Saru Sangit Ghar’ युट्युब च्यानलमार्फत हेर्न र सुन्न सकिन्छ। फेसबुकमा उनी ‘Danney Niraula’ नामबाट सक्रिय छन्।

सामाजिक सञ्जालमार्फत उनले आफ्नो गायन, संगीत प्रशिक्षण र सांगीतिक गतिविधि श्रोतासमक्ष पुर्‍याउँदै आएका छन्।

९. नयाँ पुस्ताका लागि डेनीको जीवनले दिने सन्देश

डेनी निरौलाको सांगीतिक यात्राले आजका सर्जक, गायक–गायिका र संगीतप्रेमीलाई केही महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ।

साधनाको विकल्प छैन। संगीतमा सफलता प्राप्त गर्न प्रतिभा मात्र पर्याप्त हुँदैन। नियमित अभ्यास, अध्ययन, धैर्य र अनुशासनले प्रतिभालाई परिपक्व बनाउँछ। डैनीको यात्राले सांगीतिक उपलब्धि लामो समयको मेहनत र निरन्तरताबाट प्राप्त हुने कुरा स्मरण गराउँछ।

मौलिकता जोगाउनुपर्छ। विश्व संगीतका नयाँ शैली सिक्नु आवश्यक छ, तर नेपाली लोकभाका, शब्दको मिठास र सुगम संगीतको पहिचानलाई जोगाउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

असफलता अन्तिम बिन्दु होइन। दिव्य खालिङसँगको भेटले देखाएझैँ, कुनै अवसरमा असफल हुनु भविष्यका सबै सम्भावना बन्द हुनु होइन। धैर्य र निरन्तरताले नयाँ बाटो खोल्न सक्छ।

ज्ञान बाँड्नु पनि सिर्जनाको निरन्तरता हो। सरु संगीत घरमार्फत नयाँ पुस्तालाई प्रशिक्षण दिनु डैनीको सांगीतिक यात्राको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। आफूले प्राप्त गरेको ज्ञान अरूलाई हस्तान्तरण गर्दा मात्र सांगीतिक परम्परा पुस्तौँसम्म जीवित रहन सक्छ।

लोकप्रियताभन्दा गुणस्तर महत्त्वपूर्ण छ। सामाजिक सञ्जालमा क्षणिक चर्चा पाउनु उपलब्धिको एउटा रूप हुन सक्छ, तर समयको परीक्षा पार गर्ने सिर्जना निर्माण गर्नु सर्जकको दीर्घकालीन लक्ष्य हुनुपर्छ।

१०. निष्कर्ष : धुनमा जीवित एक समर्पित साधक

इलामको नामसालिङबाट सुरु भएको डेनी निरौलाको सांगीतिक यात्रा आज ललितपुरको सानागाउँस्थित सरु संगीत घर हुँदै नयाँ पुस्ताको संगीत अभ्याससम्म फैलिएको छ। पिता कोमल निरौलाबाट प्राप्त सांगीतिक संस्कार, स्वर्गीय माता सरस्वती निरौलाको स्मृति, औपचारिक अध्ययन, निरन्तर साधना र सिर्जनाप्रतिको समर्पणले उनको व्यक्तित्व निर्माण गरेका छन्।

तीन सयभन्दा बढी गीतमा संगीत सिर्जना गर्नु, विभिन्न गायक–गायिकासँग सहकार्य गर्नु, राष्ट्रिय तथा संस्थागत सम्मान प्राप्त गर्नु र नयाँ पुस्तालाई संगीत सिकाउनु उनका यात्राका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।

डेनी निरौलाको परिचय केवल संगीतकारका रूपमा सीमित छैन। उनी एक साधक, प्रशिक्षक, पारिवारिक सांगीतिक परम्पराका संवाहक र नयाँ प्रतिभाका प्रेरणास्रोत पनि हुन्। प्रचारको प्रतिस्पर्धाभन्दा पर रहेर सिर्जना र साधनालाई प्राथमिकता दिने उनको स्वभावले नेपाली संगीतमा मौन समर्पणको महत्त्व स्मरण गराउँछ।

सस्तो लोकप्रियताको चमक समयसँगै ओझेल पर्न सक्छ, तर भावना, मौलिकता र साधनाबाट जन्मिएका धुनले लामो समयसम्म श्रोताको मनमा स्थान बनाइरहन्छन्। डेनी निरौलाको सांगीतिक यात्रा पनि यस्तै सिर्जनात्मक निरन्तरताको उदाहरण हो।

नेपाली सुगम संगीतको गरिमा जोगाउँदै नयाँ पुस्तामा ज्ञान र सीप हस्तान्तरण गर्ने उनको अभियान अझ सशक्त बनोस्। उनका धुनले नयाँ उचाइ प्राप्त गरून्, सरु संगीत घरले अझ धेरै प्रतिभा जन्माओस् र नेपाली संगीतको सेवामा उनको साधनायात्रा निरन्तर अघि बढिरहोस्।