काठमाडौं । नेपाली चलचित्र उद्योगमा आजका कलाकारहरूबीच सम्बन्ध जोडिन र भत्किन धेरै समय लाग्दैन। थोरै चर्चा कमाएका कलाकारहरूमा पनि व्यावसायिक ईर्ष्या र ‘उ भन्दा म नै ठूलो’ भन्ने प्रतिस्पर्धा देखिनु नौलो कुरा होइन। तर, इतिहासको एउटा यस्तो कालखण्ड थियो, जहाँ जोडिएको मित्रता आज ६० वर्ष बितिसक्दा पनि उत्तिकै ताजा र बलियो छ। नेपाली चलचित्र उद्योगको जग बसाल्ने तीन जना ऐतिहासिक अभिनेत्रीहरू— भुवन चन्द (प्रथम नायिका), चैत्य देवी (प्रथम प्राविधिक/अभिनेत्री) र बसुन्धरा भुसाल (प्रथम महिला हाँस्यकलाकार) को सम्बन्धले एउटा बेग्लै इतिहास रचेको छ। नेपाली चलचित्र वृत्तमा उहाँहरूलाई आदरपूर्वक ‘त्रिमूर्ति’को रूपमा चिनिन्छ। वि.सं. २०२१ सालमा निर्माण भएको नेपालको पहिलो चलचित्र ‘आमा’ को सेटबाट सुरु भएको उहाँहरूको मित्रता आज ६ दशकभन्दा बढी समयदेखि अटुट छ।

चोभारको चिसो सेटः जहाँबाट मित्रताको यात्रा सुरु भयो
वि.सं. २०२१ सालमा काठमाडौंको चोभारमा नेपाल सरकारको सूचना विभागले ‘आमा’ चलचित्रको छायाङ्कन सुरु गर्दा नेपालमा चलचित्र के हो भन्ने कुरा धेरैलाई थाहै थिएन। भुवन चन्द मुख्य नायिकाको रूपमा छानिसक्नुभएको थियो भने बसुन्धरा भुसाल केवल भुवन चन्दको सुटिङ हेर्न त्यहाँ पुग्नुभएको थियो। भुसालको चञ्चले स्वभाव र आकर्षक व्यक्तित्व देखेर निर्देशक हीरासिंह खत्रीले उहाँलाई पनि चलचित्रमा अनुबन्धित गराए। त्यहीँ अर्की प्रखर प्रतिभा चैत्य देवीको पनि आगमन भयो।

त्यो समय यस्तो थियो, जहाँ महिलाहरू घरबाहिर निस्कनु नै ठूलो सामाजिक क्रान्ति मानिन्थ्यो। समाजको रूढीवादी दृष्टिकोण, आफन्तको तिरस्कार र ‘नाच्ने–गाउने केटीहरू’ भन्दै काटिने कुराका विरुद्ध लड्न यी तीनै जना कलिला युवतीहरू एकअर्काको बलियो साहारा बने। त्यो सामाजिक आँधीबेहरीमा उहाँहरूले एकापसको हात यसरी समाते, जो आज बुढ्यौलीको यो प्रहरमा आइपुग्दा पनि उत्तिकै बलियो छ।

प्रतिस्पर्धा होइन, सहकार्य नै सफलताको मन्त्र

यी तीन अभिनेत्रीहरूको ६० वर्षे लामो यात्राको सबैभन्दा सुन्दर पाटो भनेको उहाँहरूको आपसी समझदारी र सहकार्य हो। उहाँहरूले कहिल्यै एकअर्कालाई प्रतिस्पर्धीका रूपमा हेर्नुभएन, बरु एकअर्काको क्षमतालाई सम्मान गर्नुभयोः

भुवन चन्दले सुन्दर र मुख्य नायिकाको भूमिकालाई न्याय गर्नुभयो।
चैत्य देवीले अभिनयका साथै लेखन र चलचित्रको प्राविधिक पाटो (स्क्रिप्ट, डबिङ) सम्हाल्नुभयो।
बसुन्धरा भुसालले समाजको परवाह नगरी नेपालकै पहिलो महिला हाँस्यकलाकार र उत्कृष्ट चरित्र अभिनेत्रीको रूपमा आफ्नो पहिचान बनाउनुभयो।

एकै समयमा, एउटै उद्योगमा काम गर्दा पनि उहाँहरूबीच कहिल्यै इगो (अहंकार) आएन। विदेशमा (विशेष गरी कोलकाताका स्टुडियोहरूमा) सुटिङ गर्दा होस् वा निर्देशक बिरामी पर्दा, उहाँहरूले सधैं सामूहिक भावनाका साथ काम गरेर नेपाली चलचित्रलाई अगाडि बढाउनुभयो।

‘भुवन चैत्य बसुन्धरा फाउन्डेसन’ः मित्रतालाई समाजसेवामा बदलेका क्षण

यी तीन सहयात्रीहरूको मित्रता केवल चिया गफ र पुराना दिनको सम्झनामा मात्र सीमित रहेन। उहाँहरूले आफ्नो ६ दशक लामो सम्बन्ध र कलाप्रतिको अगाध प्रेमलाई नयाँ पुस्ताका लागि प्रेरणाको स्रोत बनाउने निर्णय गर्नुभयो। यसैको फलस्वरूप उहाँहरूले आफ्नै नामबाट ‘भुवन चैत्य बसुन्धरा फाउन्डेसन’ को स्थापना गर्नुभयो।

यस फाउन्डेसनमार्फत उहाँहरूले आफ्नो व्यक्तिगत लगानी र विभिन्न स्रोतहरू जुटाएर नेपाली चलचित्र, सङ्गीत, रङ्गमञ्च र कला क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान पुर्‍याउने पुराना, ओझेलमा परेका तथा दुःख पाएका कलाकारहरूलाई हरेक वर्ष नगद राशिसहित पुरस्कृत र सम्मानित गर्दै आउनुभएको छ। कला क्षेत्रमा एउटा मित्रताले संस्थाको रूप लिएर समाजसेवा गरेको यो नेपालकै पहिलो र अनौठो उदाहरण हो।

नयाँ पुस्ताका लागि मार्गदर्शक

आज पनि काठमाडौंका सार्वजनिक समारोहहरूमा यी तीनै जना जीवित किंवदन्तीहरूसँगै उपस्थित हुने गर्नुहुन्छ। एउटै रङ र बुट्टाका साडीहरूमा ठाँटिएर जब उहाँहरू मञ्चमा उक्लनुहुन्छ, तब हलमा उपस्थित हरेक कलाकार र दर्शकको शिर सम्मानले झुक्छ।
चलचित्र उद्योगमा लागेर कसरी टिकिरहने, सुख र दुःखलाई कसरी सँगै पचाउने र पुरुष प्रधान उद्योगमा महिलाहरू कसरी एकजुट भएर आफ्नो हक र सम्मानका लागि लड्ने भन्ने कुरा आजको पुस्ताले यी तीन ुत्रिमूर्तिु बाट सिक्न सक्छ।

भुवन चन्द, चैत्य देवी र बसुन्धरा भुसाल केवल तीन अभिनेत्रीहरू मात्र हुनुहुन्नः उहाँहरु नेपाली चलचित्र इतिहासका तीनवटा बलियो स्तम्भ बन्नु भएको छ । जसलाई ‘मित्रता र निष्ठा’ को बलियो सिमेन्टले जोडेर राखिएको छ। उहाँहरूको यो ६ दशक लामो ऐतिहासिक मित्रता नेपाली कला आकाशमा सधैंभरि एउटा मार्गदर्शक ताराका रूपमा चम्किरहनेछ।