![](https://musickhabar.com/wp-content/uploads/DNA-announcement-poster-300x150.jpeg)
समग्रमा लोकदोहोरी अवार्ड कस्तो खालको अवार्ड हो ?
यो विशुद्ध लोक तथा दोहोरी गीतको क्षेत्रमा क्रियाशील कलाकारहरुको सम्बद्र्धन एवं प्रबद्र्धनका लागि गरिएको अवार्ड हो । सरकारी क्षेत्रबाट लोकदोहोरी कलाकारहरुको पहिचान हुन नसकिरहेको अवस्थामा र लोकदोहोरी कलाकारले म लोकदोहोरी कलाकार हुँ भनेर छाति खोलेर भन्न नसकिरहेको अवस्थामा हामी कलाकार हौं, लोकदोहोरी हाम्रो हो भनेर चिनाउने अवार्ड हो लोकदोहोरी अवार्ड । राज्यले उपेक्षा गरिरहेको बेलामा राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरी गीत प्रतिष्ठान उपत्यका समन्वय समितिले लोकदोहोरी गीतलाई सम्मान गर्दै सम्बद्र्धन र प्रबद्र्धन गरिरहेको छ ।
पाँचौं वर्षसम्म आइपुग्दा अवार्डका अनुभवहरु कस्ता रहे ?
अत्यन्त ठूलो महात्वाकांक्षा नहुने हो भने अहिले बाँच्न मात्र चाहिं सकिन्छ । पहिलेको दाँजोमा अहिले केहि सहज नै छ । विश्वभरि नै नेपालीहरु फैलिएर रहनु भएको हुनाले अवश्य पनि नेपाली संगीत बजार पनि फैलिएको छ । नेपाली संगीतको माग विश्वभरि नै भइरहेको छ । जति ठूलो बजार भयो त्यति नै कलाकारलाई फाइदा हुने भएकाले अहिले संगीत क्षेत्रमा समर्पित भएर बाँच्न सकिन्छ । तर महत्वाकांक्षी हुनु भएन । हाइ स्टान्डरको अपेक्षा गर्नुभएन ।
तपाईंलाई डलरमोहले कहिल्यै पनि छोएन ?
यो अवार्डको आयोजना हुँदा म सहसचिव थिएँ । अहिले महासचिव हुँदै अध्यक्षसम्म आइपुग्दा पाँचौं अवार्डसम्मको चुनौति एकातिर रह्यो भने लोकदोहोरी गीतको मात्रै पनि अवार्ड आयोजना हुन्छ, लोकदोहोरी कलाकारलाई पनि सम्मान गर्न सकिन्छ भन्ने अनुभवहरु प्राप्त भए । तिता मिठा धेरै अनुभव छन् । हामी कम्प्युटरलाई पनि विश्वास नगर्ने प्राणी हौं, आफूले आफैं मात्र राम्रो र विश्वासयोग्य ठान्छौं, त्यहाँनेरबाट तिक्तता लाग्छ । तर खुशी पनि उत्तिकै लागेको छ, अवार्डको उत्कृष्ट पाँचको मनोनयन सार्वजनिक हुँदै गर्दा धेरैले आफ्ना आमा, बाबु, दाजु दिदी सम्झिँदै मनोनयनमा परेको बताइरहेका हुन्छन् । भागदौड धेरै भइरहेका हुन्छन् तर हामी लोकदोहोरीलाई मात्र जिताउन खोजिरहेका छौं । इतिहासले नभेटेको कला, सिर्जना र कलाकारलाई बाहिर ल्याउने प्रयास गरिरहेका छौं । तर अझै खुशी लिन पाएका छैनौं, सायद दशौं वर्षसम्म पुग्दा यसको खुशी साथीहरुले लिन पाउनुहुनेछ । अझै हामी संघर्षको मैदानमै छौं ।
उत्कृष्ट पाँचको मनोनयन भर्खरै सार्वजनिक हुँदै गर्दा विभिन्न आरोपहरु लागिरहेका छन् नि ?
हरेक कुराको सकारात्मक र नकारात्मक पाटो हुन्छ । कसैले यही अवार्डमा उत्कृष्ट पाँच भित्र पर्नु अवार्ड पाएसरह हो भनेका छन् भने कसैले अवार्डमा परिएन भनिरहेका छन् । कसैले परे पनि ठिकै नपरे पनि ठिकै भनिरहेका छन् भने कसैले बाहिरबाट राम्रै मूल्यांकन गरिएको रहेछ भनिरहेका छन् । नकारात्मक सोच्नेहरुसँग भन्नु केही छैन, उहाँहरु त आफ्नो आमालाई पनि बाको श्रीमती हो भनेर उत्तर दिनुहुन्छ आमा भन्न चाहनुहुन्न । तर हामी आमालाई आमा नै हो भनिरहेका छौं । म उहाँहरुलाई यही कुरा मात्र भन्छु ‘तपाईंले गरेको कर्मको फल एक दिन पक्कै पाउनुहुन्छ । हामी जबरस्त चेन्नइबाट ल्याएको आँपझैं परालमा हालेर औषधी राखेर पकाउनतर्फ लाग्दैनौं ।’
तपाईंको अवार्डको नियम के हो थाहा छैन तर बजारमा पुराना चर्चामा आइसकेकालाई नवगायक बनाइयो भन्ने हल्ला छ नि ?
के कुरा नबुझेर यो विवाद गरिएको हो म आफैं चकित परेको छु । हाम्रो फर्मको पछाडि लेखिएको छ ‘सम्पूर्ण अवार्डको सर्वाधिकार नै आयोजकमा निहित रहेको छ’ । मनोनयन भन्दा अगाडि केरमेट भयो भनेर पनि समाचार बनाइए । प्राविधिक गल्तीलाई सच्याएर नोमिनेशन सार्वजनिक गरियो तर केरमेट गरेको कागज हामीले बाहिर ल्याएनौं र पछि प्रदान गरियो । अवार्ड प्रदान गर्ने बेलामा एउटा र मनोनयनमा एउटा गरेको भए पो गल्ती भयो भन्ने । हाम्रो भाषामा सच्याइएको छ उहाँहरुको भाषामा केरमेट भयो भन्ने छ । सायद आफू नपरेको कुण्ठा पनि हुनसक्छ । कहिलेकाहीँ आफ्नै कुखुराका चल्ला हराउँदा चिल किन आएन भनेर सोच्नुपर्ने हुन्छ ? सिनो भएको ठाउँमा गिद्ध चाँडो आएर सिनो खाओस् भन्ने लाग्छ किनकी सिनोले गन्ध फैलाउन नपाओस् वातावरण सफा बनोस् भन्ने चाहना हुन्छ । हामीले सिङ्गो लोकदोहोरी क्षेत्रको स्तरोन्नती, सम्बद्र्धन, प्रबद्र्धनका लागि अवार्ड आयोजना गरेका हौं, कसैको गोजीको खर्च र लगानीले यो अवार्ड भएको होइन । जसले कुनै पनि वास्ता नगरी राम्रा सिर्जना निरन्तर ल्याएका छन् उनीहरु परिरहनेछन्, जसले अवार्डका लागि मात्र सिर्जना गरेको छ उ नपर्न पनि सक्छ । कति समयवधि सकिएर छुट्नु पनि भयो होला तर जतिले फर्म भर्नुभएको थियो त्योमध्येबाट हामीले उत्कृष्ट पाँच छानेका हौं ।
हरेक कुराको सकारात्मक र नकारात्मक पाटो हुन्छ । कसैले यही अवार्डमा उत्कृष्ट पाँच भित्र पर्नु अवार्ड पाएसरह हो भनेका छन् भने कसैले अवार्डमा परिएन भनिरहेका छन् । कसैले परे पनि ठिकै नपरे पनि ठिकै भनिरहेका छन् भने कसैले बाहिरबाट राम्रै मूल्यांकन गरिएको रहेछ भनिरहेका छन् । नकारात्मक सोच्नेहरुसँग भन्नु केही छैन, उहाँहरु त आफ्नो आमालाई पनि बाको श्रीमती हो भनेर उत्तर दिनुहुन्छ आमा भन्न चाहनुहुन्न । तर हामी आमालाई आमा नै हो भनिरहेका छौं । म उहाँहरुलाई यही कुरा मात्र भन्छु ‘तपाईंले गरेको कर्मको फल एक दिन पक्कै पाउनुहुन्छ । हामी जबरस्त चेन्नइबाट ल्याएको आँपझैं परालमा हालेर औषधी राखेर पकाउनतर्फ लाग्दैनौं ।’
प्रतिष्ठानले अवार्ड गरेको त कमाउनका लागि भन्ने आरोप लगाइन्छ नि ?
अवार्डहरु विवादरहित कहिँ पनि भेटिनँ । स्वच्छ तरिकाले काम गर्दा गर्दै पनि आरोप लागिहाल्छ । कति अवार्डहरु यति भद्दा देखिन्छ तर त्यसको कसैले विरोध नै गर्दैन, यो हाम्रो समाजको उदाहरण हो । राम्रो अवार्डमा धेरैको चासो बढ्छ त्यसैले बजारमा सकारात्मक र नकारात्मक चर्चा आइरहन्छ । कमाउनका लागि अवार्ड नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन, यसमा लगाउने मेहनत व्यवसायमा लगायो भने कमाइको लागि चिन्ता गर्नु नै पर्दैन ।
यस अवार्डमा कति छुट्नु भएको होला उहाँहरुलाई के भन्नुहुन्छ ?
लोकदोहोरीको लागि थोरै ठाउँ दिएका अवार्डमा दौडिनेहरुका लागि पुरै लोकदोहोरीका विधाहरुमा गरिरहेको अवार्ड पनि छ भनेर सम्झने काम गर्नुस् भन्छु । अरुलाई सहभागिताको लागि फर्म भर्न पठाउने होइन आफैं आउनुस् र सहभागी भइदिनुस् भन्छु । हामी सम्मान गर्न खोजिरहेका छौं तपाईं भागिरहनु हुन्छ भने सम्मान गर्नै सकिँदैन । म छु भने पनि लोकदोहोरी र मर्छु भने पनि लोकदोहोरी भनेर अघि बढ्नुस् तपाईं छुट्नु नै हुन्न । अवार्ड हाम्रो वार्षिक क्यालेन्डर हो, यसमा सम्पूर्ण लोकदोहोरीमा क्रियाशील रहनुभएका साथीहरुले चासोको विषयमा लिनुपर्छ ।
लोकदोहोरी प्रतिष्ठानको आगामी कार्ययोजना कस्ता छन् ?
राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरी गीत प्रतिष्ठान नेपाल भनेको मुलुकको एक मात्र धेरै सदस्य भएको संस्था हो । ८ वटा अञ्चल, ५६ वटा जिल्लामा शाखा र उपत्यका समन्वय समितिको मातहतमा ७ वटा समिति रहेको संस्था हो । जहाँ मादल सारङ्गी बजाउनेदेखि रेकर्डिङ स्टुडियोसम्मका कलाकारहरु सहभागी रहेका छन् । अवार्ड हाम्रो वार्षिक क्यालेन्डरका रुपमा आइसकेको छ । कलाकारको सम्मान, संरक्षण, सम्बद्र्धन र प्रबद्र्धन गर्नु मुख्य लक्ष्य नै छ । त्यस्तै प्रतिष्ठानको भवन निर्माण र कलाकारलाई स्वरोजगारमूलक अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने अभियानमा छौं ।
कलाकारसँग नै ट्याक्स लिएर कलाकारलाई नै पेन्सन हुने काम गर्न सकिँदैन ?
यो कलाकारका लागि नभइ नहुने कुरा हो । हामीले उमेर छउन्जेल मात्र कलाकार भनियो तर रिटायर्ड लाइफलाई सफल बनाउन सकिएन । अझ यतिसम्म कि कलाकारलाई आर्यघाट पु¥याउन पनि सहयोग माग्नुपर्ने बेला आयो । सरकारले पनि घाटमा मूल्य छुट्याइदिएको छ तर हामी त्यो मूल्य तिर्न नसक्ने भएका कारण सबै माग्नुपर्ने स्थितिमा पुग्छौं । दाउरा र तेल किन्नका लागि सहयोग जुटाउने अवस्था अब हटाउनुपर्छ ।
अन्त्यमा ?
अवार्डलाई सम्पन्न गर्न सहयोग पु¥याउने सबैलाई धन्यवाद । प्रायोजकहरुलाई धेरै धन्यवाद र विशेष गरेर धन्यवाद जसले अवार्डका लागि दिन खर्च गरेर विवाद भयो भन्ने गफ गर्नुहुन्छ त्यो सबैभन्दा उपलब्धी हो । किनकी एक दिनको काम भए पनि हाम्रो अवार्डको लागि खर्च गरिरहनुभएको छ ।
प्रस्तुतिः सुमन बैरागी